
stratega zwi¹zkowego
68
, wczeœniej zaœ w 200 r. by³o miejscem, w którym Etolowie przyj-
mowali pos³ów rzymskich
69
. W tym czasie zatem Naupaktos musia³o nale¿eæ do Aitolikon.
W latach bezpoœrednio poprzedzaj¹cych czwart¹ strategiê Dorimachosa wœród hieromne-
monów etolskich byli Naupaktyjczycy
70
, okres rzekomej niezale¿noœci Naupaktos od Eto-
lów kurczy siê zatem do jednego roku (jak chce Klaffenbach) b¹dŸ w ogóle nie istnieje
71
.
Za t¹ ostatni¹ ewentualnoœci¹ œwiadczy te¿ przynale¿noœæ nieodleg³ego Pleuronu do Etolii
72
,
losy ca³ego rejonu nadbrze¿nego by³y bowiem czêsto takie same.
Drugim domniemanym okresem oderwania Naupaktos od Aitolikon mia³y byæ lata
oko³o 182 r. Jednak z roku trzeciej strategii Archedamosa z Pholi (182/181), tego samego,
w którym uchwalono drugie znane nadanie obywatelstwa etolskiego dla Naupaktyjczyka
73
,
pochodzi znaleziony w Serapejon w Naupaktos akt wyzwolenia niewolnika datowany
wed³ug eponima zwi¹zkowego
74
. Fakt pos³ugiwania siê w Naupaktos w tym czasie dato-
waniem wed³ug urzêdników zwi¹zkowych dowodzi, ¿e w 182 r. miasto to nale¿a³o do
Etolów. Inny, wczeœniejszy okres przypuszczalnej niezale¿noœci Bouttos i Naupaktos od
Etolii, której Klaffenbach dopatrywa³ siê na podstawie aktu przyznania proksenii etolskiej
Bouttyjczykowi w 223/222 r., równie¿ nie wchodzi w rachubê. W tym samym dokumen-
cie bowiem jako œwiadkowie wystêpuj¹ Ojantejczycy, mieszkañcy polis lokryjskiej po³o-
¿onej na wschód od Etolii w³aœciwej i regionu Naupaktos
75
. Trudno sobie wyobraziæ
sytuacjê, w której rozci¹gaj¹ce siê daleko na wschód pañstwo etolskie, w okresie swej
najwiêkszej œwietnoœci, pozwoli³oby sobie na utratê najlepiej z ni¹ zroœniêtych czêœci
Lokrydy Zachodniej.
Podobnie rzecz siê ma w przypadku przyznania obywatelstwa Pleuroñczykowi
w 196/195 r.
76
Wprawdzie w tym samym dokumencie nadaje siê politejê Dorotheosowi
z achajskiej Dyme, nie œwiadczy to jednak o tymczasowej przynale¿noœci Pleuronu do
Zwi¹zku Achajskiego
77
ani o niezale¿noœci miasta od Zwi¹zku Etolskiego. Jest niepra-
wdopodobieñstwem, aby Etolowie ponieœli straty terytorialne w wyniku zwyciêskiej wojny
POLEIS CZ£ONKOWSKIE W POLITYCE ZAGRANICZNEJ ZWI¥ZKU ETOLSKIEGO 173
68 Chalepos z Naupaktos jako strateg etolski: IG IX2 615, SGDI 2072, 2117.
69 Plyb. XVI 27, 4; Naupaktos spe³nia tê sam¹ rolê co achajskie Ajgion.
70 W okolicach roku 204 (wiosn¹) i 202 (jesieni¹), zob. R. F l a c e l i e r e, Les Aitoliens a Delphes, Appen-
dice I, nr 44 i 45.
71 Jak s³usznie przyjmuje L. L e r a t, Les Locriens de l’Ouest t. II, Paris 1952, s. 71–73 i 85–87.
72 Hipparch¹ wymienionym w nadaniu politei dla Naupaktyjczyka i Bouttyjczyka by³ pochodz¹cy z Pleuron
Aleksomenes — IG IX2 30, 3–5.
73 IG IX2 310.
74 IG IX2 629.
75 IG IX2 31 f, w. 40. Notabene rok póŸniej Naupaktos z pewnoœci¹ nale¿y do Etolów, o czym œwiadczy
omawiana wy¿ej wymiana not miêdzy Naupaktos, Keos a Etolami (StV III 508).
76 IG IX2 30a, w. 19–16.
77 S. B o m m e l j e, Aeolis in Aetolia, s. 311–314, podkreœla silne zwi¹zki miêdzy Achaj¹ a nadmorskim
regionem Etolii. Uwa¿a te¿, ¿e Kalidon i Pleuron w sposóbnaturalnyci¹¿y³yku Peloponezowi, a wiêcZwi¹zkowi
Achajskiemu. Nie do przyjêcia jest jednak opinia holenderskiego uczonego dotycz¹ca obu miast, jakoby
compared to their status in mythology, their part in later Aetolian history is remarkably small (s. 312). B o m m e l j e
przyznaje wprawdzie, ¿e Kalidon i Pleron dostarczy³y wielu urzêdników, ale nie docenia tego; a przecie¿ obie
poleisliczb¹ wysokich urzêdników Aitolikon ustêpuj¹ jedynie po³o¿onemunajbli¿ejmiejsca wyborów w Thermos
Trichonion, nale¿¹ wiêc do najbardziej aktywnych w ¿yciu pañstwa wspólnot cz³onkowskich.
Comments to this Manuals